Faith & the Word

Bellarmine · De Controversiis · On Justification · Book IV: On the Justice of Works

Chapter 19: The reconciliation of St. Paul and St. James on justification by works

Our translation, from the Latin of the Opera Omnia (Paris: Vivès, 1870–74), vol. VI, De Justificatione, Book IV. The Latin source text is public domain; this English rendering is released with the site. Scripture quotations follow Bellarmine's Vulgate citations, rendered in Douay-Rheims wording where he quotes exactly. Click “Show the Latin” for the original (raw OCR of the scan; scanning errors remain — the scan itself is the authority).

[This chapter continues the reconciliation of St. Paul and St. James on justification by works. The chief argument is that James, when he says that Abraham was justified by works — offering up his son upon the altar — speaks of the second justification, by which a just man is made juster; whereas Paul, saying that Abraham was justified by faith without works, speaks of the first justification, by which the impious is made just. A portion of this chapter is severely corrupted in the sole surviving scan and could not be recovered word for word; what follows is translated from the legible passages, and no reconstructed matter has been invented.]

There are not wanting those who think that Abraham was then first justified from his sins when he believed God promising, according to that of Genesis 15, Abraham believed God, and it was reputed to him unto justice. So teaches Anselm in the commentary on chapter 4 to the Romans; and the same seems to be answered to Augustine, who, expounding this place, says: “By faith Abraham was justified; and though works did not precede, yet they followed.” But this opinion conflicts not with our sentence. For we show that Abraham was already just before that saying of Genesis 15, and that by that act of believing he was made not just of impious, but juster of just. Which we prove by four arguments. First, since in Genesis, chapter 12, are recounted the excellent works of Abraham — that, called by God and bidden to go forth from his own land, he at once obeyed; that he believed God; that he often conversed familiarly with God. Second, since the Apostle, Hebrews 11, sets among the chief praises of Abraham that by faith he obeyed to go out into a place which he knew not — which certainly was done long before it was said of him, Abraham believed God, etc. Third, since the Fathers confirm the same — Origen, book 4 on the epistle to the Romans; Ambrose, book 1 On Abraham, chapter 2; Chrysostom, homilies 31 and 36 on Genesis; and Augustine, book 16 On the City of God, chapter 13. Fourth, since that which is said, Genesis 15, Abraham believed God, and it was reputed to him unto justice, if the Hebrew words be diligently examined, has this sense: that that act of believing was a just and meritorious work, and was by God judged and accepted as such. From which we understand that he was already before just, since he could do just works, and that by that faith he was made not just of impious, but juster of just.

I say, then, that Paul used the example of Abraham not to signify that Abraham was then first justified from sins, but to show that the impious is not justified from works without faith and the grace of God, but from faith and the grace of God. For if Abraham was not made juster by works without faith, much more can the impious not be made just from works without faith. Therefore the Apostle, Romans 4, speaks of the first justification, by which one is made just of impious — not by works, but by faith, the example being Abraham; but James speaks of the second justification, by which one is made juster of just — by works. And so both Paul and James use the same example of Abraham, and the words of Moses, though to prove various conclusions. Further, as Paul, when he spoke of the first justification, brought the example of Abraham (which was of the second justification) to prove that the impious cannot be justified from works without faith, since Abraham the just was not made juster from works without faith, so James, when he spoke of the second justification, brought the example of Rahab (which is of the first justification) to prove that a just man is made juster from works, and not from faith only. For if Rahab was made just of a harlot, it was from works, and not from faith only. For it is very probable that Rahab, up to the time she received the spies, was not only a harlot, but also an idolatress; but from that time, by that work of mercy, she was prepared for justification, so that that first work, done from faith, was not simply meritorious of justification, but meritorious of congruity, as we said above of the dispositions.

Show the Latin (Vives edition, OCR)
d§ftamnW^te6r/xlei-u3  «««t  m^oij 


"’. liecitrqvo - 

s^iMi^cc^tre.  °Qub$  ‘ftr£tijfica~ 

^atgc^joss„t;TXfiSxl^mr  m  4Liaa;cu.]X) 


. . .^  ....  W. - ■rffifffitttititfii  SeU 

jfti? 

HfmM  m !  ’’  l$i& ^.SrSmMj!  ‘thj?  dix-it, 


Caeterum  respondemus,  t5aiM'iM, 1  et'  l3  Alii)-1 


W  K  ■ 

bffiSi/ft^-dotfem  modo  aeciperc  justifioatid"  - 
neitf,  tftrdq'be  '  reete'  ttsurpart  t 

exeMHIurff  ritf> i-ali ag(  6t '  ^ePbP  Mbsis.  Ac  (ut 
a  Jacdbd  incipiamus)  rteSpeXit  $?e!  pi^eeipue  ■ 
tetiipBSfq  i'S‘  AbrttfiaM  Jtiiifl  oblite  volu  HtlflM  uid !  * 
sifntfi,'.^U6H-J  I^55ff8tfrufht  ^efttefe^Spv  :xxiP.  sfc 
ettiiti lai  t^  ^Jrraftiwn  ptite'r  ifUsier  exi'-' 

op&ilhts  jiisiifientM  est.  Afferetis  /MS3  filium 
sinfin  Piper-- tilicfie?  Tlib  autem  tempore-'  cer-  » 
tinii  est;  'i  bitebatir  fmbse  justUrtil  quippe  qui 
ja^:ttfbe(tfidraf'BI^rp  bt  "eifctWtfjd^ 

culum  justitiae  ffffltr  ctc.,  et  idee  illo  •'novo' 
opefblob&l?bbdl06!iiiip'fecMfn'  Abite  f&sWni  ex 

i  mpiqj''¥el^;|iisScl/4iiiJe^  midjnoJnsa  raca 

"iguPd  A^Wl  JdcobUS' 'ibio*t,attffftf  «ttpkrtanr. 

fdfesb^criptiimnS/  ^frae *$£> 
hcbnaD'eo?  itrefmmitirh  tes*‘-&  tid  j  ustit  iam  A- 
Nofr  repii; $ti(if  sAfttentiie  boStrat?  Nam  non:  - 
vUlt  ‘ Jkedbu^  ^-tllbth-e ,  tuntf-^pnmimf  eaftf  ' 
SbripIfi^dffi^MpiPetSfbfOi^etl-W^bP^irtt^igfto^l 
ra  r  £  'p^ferftt/^?/#3  ilfep  mijfe' 1  bfitdb 1  :fui§§%& 
diOtbr' ;cfe  -fide  Attetffite,  quaAibP  Yiddlieiet-eid-1' 
didit  Beo;0 pAmitfdbti-  si^^flym-^j^x  -Sarap ! 
qrtoi^sOPiptuffi  i&t'W,rDefi®si'telf-lp;*  xM,f¥¥d>  di**! 
ceite^vOlaft;  tfinO:etfdt&Yfaife9^‘S0@ip®dfaiii 41*8 
laft¥ 'impletam;  qii&ndd  e&  ffdd  ;Pbtabt'  eum*-' 
<RTm; illum  fili liiii  biipbr Po&irit t^Odfifl2 
ilia  -  veib: t'  ap  plicari  ad  omnfes  i  nsignes  fijflBI 
Paitri^Obifiq^tfcniiathifOdQin  ¥r:  q«i^ 
nWfMret^aliquod-fftctttni-Na-tbaOael^inquO  ■’ 
ejus  et  grrbpiicitas  -appkre-ref  j  pOs-’’ 

Do ftiirius  •  bit  *l  Efee  6'  Miifel  i 

cfoi  u¥  n  bii!  %  st  /  dtfique-  ifie^ir^tS^  j^obi u?Ii^ 
i’qmattet,qut0^tib'ln  ''i'ScoO3fl  ^ucai-  -uirjj?nd3 
“‘De7  vcbbfe  Pa^di*  ‘jtisg  ob;  es  fi  etrffiOul  tasy  nOn^ 
desiint  qui  &dstfiderr61]  ABPahardtitii  fcufic  ■ 
p^nriiin 'juPtifieatditt iies.#  a^TeCcatikv  dumi 
(#edffdit:;DieB;'pfiOmittbnti’  de- 

ed^lbtbM1®»  et 

tvpkttiiufc&l-i&ad-fiestTtictih.  '?ta -docet  Ansel-1 
mri^dn:  ebibmeiit'ai\  fiW  eapl  iv.  ad  Itoman.- 
eti  *  %fndeiB  r;M#tenitiath'?MIbai*e  •  A;idOtur:  Si' 
A  tf^ffstmu¥,n  j>  f WtjhuP. !  c  u  ni  a  it-,* 
OxpOnens  hunfe  'f&cAStfft  <<  iilrgb.fix  ';fide;jtrsti:- 
ficattrs  ekt  'Abraharh,  Ot  ai  ‘‘operti  ndrr  pne“ 
cesserunt',  tkm’en  seqUiitti  Sttn-t *!>>:  Et  «  ijiil- 
defri  bsec!! Opinid' tei4l ‘bsset,1  •  miilla  esset  in- 
PkbFd  !  ••'■  oi: 

■'Eiedei-uniiionaiKlciemdicei-ejAbrahamurti- 
irOW  'frtifefe Patri fcd^nte  jiistifibafurrr.  quitiii  d*e: 

etf,!'*!dW«fe?fsal  *vdMdiWt-}i  vmm  'Mw?*'* 

,t  ,H  .nidi  .1  .doriii  ,t) 


(I)  Rom.  III,  23. 


GAPt-TNPX. 


‘)ftW  ; 


.  Pfiinoy.'quaniam-:in  Genes,  Cuq.^iif-;krtif 
etrxavnmarrautar  egregia  opera  A%WiMg,GiSE 
quod  Vocatus ;&  Deo,  et  jussus  exire  deAefraP 
sua  ,-4butinuo  obedierit,  quod  araniPIfeo 
erek-erit,  quod  saepius  cum  Deo  familiariter4 
collocutus  fuerit.  •  '*a 

-  SeeuHdo,  quoniam  Apostolus  ad  Hebr.  xi. 
i gtef' praecipuas  laudes  Abrahae  ponit,  quod 
ficie:  obedierit  exire  in  locum,  quem  nescie¬ 
bat.  Quod  certe  factum  est  multo  ante, 
quam  diceretur  de  eo  :  Credidit  Abraham 
Deo  etc. 

Tertio,  quoniam  idem  confirmant  Patres, 
Origenes  lib.  iv.  in  epist.  ad  Rom.  Ambro¬ 
sius  lib.  r.  de  Abraham  cap.  2.  Chrysosto- 
mus  hom.  31.  et  36.  in  Genes,  et  Augustinus 
lib.  xvi.  de  Civit.  Dei  cap.  13. 

Quarto,  quoniam  id  quod  dicitur  Genes, 
xv.  Credidit  Abraham  Deo,  et  reputatum  est 
ei  ad  justitiam  (1),  si  verba  Hebraea  diligenter 
inspiciantur,  hunc  sensum  habet,  quod  a- 
ctus  ille  credendi  fuerit  opus  justum  et  me¬ 
ritorium,  et  pro  tali  sit  a  Deo  judicatum  et 
acceptum.  Ex  quo  intelligimus,  cum  antea 
fuisse  justum,  cum  opera  justa  facere  potue¬ 
rit,  eaque  fide  non  esse  factum  justum  ex 
impio,  sed  justiorem  ex  justo. 

Dico  igitur,  Paulum  usum  esse  exemplo 
Abrahae,  non  ut  significaret,  Abrahamiimf 
tunc  primum  justificatum  fuisse  aepeccatis, 
sed  ut  ostenderet,  non  justificari  impium  ex 
operibus  sine  fide  et  gratia  Doii&uHsyised;  ex 
fide  et  gratia  Dei.  Nam  sj^Ateialiaaiirpisl.jB^t 
non  est  factus  justior  egqo perib a$  ;§in e  fidup. 
multo  magis  impius  non  poterit  fieri  justffiSn 
ex  operibus  sine  fid&lioi^io  «n/ligi  moxnhH 

Possumus  enipj 
guere  tres 

et  non  merc^j.qii^is  gfsgpn^g&gekwilin» 
tem  est  ^  impi^j  jpstjf^tqfyj , S&nn 
ram,  quapsit;  RtM^iiPAigrfitiaj.quali&^psti, 
etiam^cyqdiiiq  .W,;ygg^a,t^pa3 

gr4tiu,HgeaIife8s^t(|.sj,]?qiqu  g*  (ffi^M'Sftin 
lius  liberi  arbitrii  viribus  factis  justiflcjux^qr^ 

%  mfyM  oD]ft  ftifte  v 

:  iWnft  u 

P-p*H\on  Ktsnv't»i>v.vQ  mu  m  is  tju>nosA»«  wVs» 

Igdur  ^qstplps.^L- ttojn.  A,-  loqujtu.rydefu 
prima  justificatione,  qua  quis  ex  impio  fit 


j  UstiikA  i  pE«vlx^u«^.n-.eaHfcs’u®aq 

fiBia-uxiepfetibUgV  sed®x  fid©yiekenipluish .rp^A 
tat^alstre^ikla-ijsistifiua^ioflbjfqsa  quis  exljustoo 
frt^ufetibK^ua^Paute  et?  Jucdb«®,.moinsemx 
tMttt-ofiildnQ  ■infidxempfO,Abrah®y  utiTerbis . 
Mopsii fiU&tligsaHisy  quamvis'  ud-varias ;  'eortiu 
clusioties^pnqbattdas  ffiismtnfftuigm  cmu  Dasb 
Porro  sicut' 'Paulus  y  cum.'  loqueretur  dei 
prima  jUstifiMtiUnUy  attulit  exemplum1  Abra-.-, 
hae,  qii ud>  erat oieouudte p > probaret?» mUfc 
jori,  non  pOsyaimpi«ftlfjustifiO"an-ex,bpefi-i' 
bus  sine  fide  j ?sl  iAbMbam?.jUStSSis  mm  estifeiq 
ctus  justior  ex  operibus  sine  fide  :  sic  Jaco*- 
bus  cum  loqueretur;de:secunda;  jnstifi-eatia- 
ne,  attulit  exemplum  Ruaby  quodie&t; prima! a 
justificationis,  ut  pr obaret laauajiorr,-  justum;-, 
fieri  justiorem  exioperibnsyiet.  ama  ,  ex^ftdey, 
tantum  :  si  Raah  dx  meretrice  facta  .est:  justa  y 
ex  operibu^nefcinqiE  iexiifide;rtautuni.  .NanaA 
probabilenesti  vaMe.;,  Raqb  usque?  adniladi 
tempus,  IqaibssusudpitHniiilBibsj^ofete^  cflHSgdn 
non  soiumirmagetricem ,  .sfidzuttemiliaMelemsb 
sed;ah;;®Qi:tempQrej  -i®4edyidte9&jnoD«ii®l|a  »kn 
opere 'ifioimisemmidiaaHpr^parajiaiUirfuassqa 
adi rjustificatianeilprita  ifeo Uumdilud. fep iig| 
ex  fide  factum,  non  fuerit  meritorium isim&a 
plieiferi  4usJ»6e6tiol0s,i«edii®#P«fe®sbfe  ietede 
congruoy.  utisuppadiximufedB  dispositionibus;  i 
advg*®fou»8  tW*umjb  t&Siw&oft 

Vi  asirtao  \mm  cu 

-Wivotl  «yvosuR  «?  «wnojiu^sfowos 
le  eitasur  idU  ,(S)V-\ 

-ilonn  0383  mahnsiaftoiq  meinfhaq  ehoqiou 
Op&sa-jfottti/fc&r®}  pxaUtitom  fix-jcdmi&adptwdsi', 
et  rationibus.  .mon 

ai  .dJnhoD  bis  if  numsomilsol  mcficuQ 
yPcmter^yJae'Qibi;ivtestimqnium,  qiicai's\ajt&»4i 
tissimuiu  estgn-udfi .  ;de  suut,;aiia\^tol\as,«quaevy 
btsftYiter.qperstrihgomtis:.  Idem;-  dgitnfs  prob^dd 
tu^jefcyecbis^issEutlteadastibima^i.iaijf^psref) 
nnpediprisiarafi  Sfflipgrq xefS *«q imnd0s .usqu&i 

monatiSapiEbs,::; 
u  t  ass idu a  (Mutio  ne.  justi ti am  ae^tram «m:  •. 
atque^e^q  stt*id8W»u«ib  »  fod*i>v/  mina  sido 
jQ?jvin:usiin  AutidstQ  ex.iiOCcasiQn®)  firseieb  ' 
vopub^li9U.ge4-y4iitdi©it,itegenduittq-.esseq;iJQft:b 
dislferqfr  ju&tifjcaiiimsq-ttO  udsttieriifmsfi  i  ufe  dfiaes  q 
testimopiuuvudipiimiamijustificatianeraymmlv 
ad  secundum  ug urtibeati,-:  At  i ivmbujmsitlud;  ? 
Grsequmijppfest. sommedei  v»»tq i u*> 
cessgsj.  quo $yd^>idem«oam  iMoysona-yererisjuq 
veboRt  jegitiS.  A©gusjtos(<iU'stSgeejatep  a»r.\ 
verearis.  Omnia  enim  continuationem  et 


VIX  «u.ol  d)  —  «  r  A7.0  .twrtf  (t)  —  .ot  ,21  -'io:>  H  (6)—  A  Jf/  ,%<&  R  <£)—  -61 

(I)  Gen.  XV,  6.  ~  (2)  Ecol.  XVIII,  22.  .  i  rU.XX  .t«s<I  (V)  ~  .11  ,UX£ 


A V  -tm%  (1) 
.oqA  ‘fi)  —  ,fi£ 


336 


UBER  IV. 


progressionem,  non  inchoationem  justitise 
significant.  Et  consonant  huic  sensui  prae¬ 
cedentia  et  sequentia.  Illud  enim  quod  pro¬ 
xime  antecedit :  Non  impediaris  orare  sem- 
per ,  significat  continuationem  et  progressum 
orationis,  quae  propria  sunt  justorum  profi¬ 
cientium,  non  impiorum  nondum  converso¬ 
rum.  Quod  autem  proxime  sequitur  :  Quia 
merces  Domini  manet  in  aeternum,  est  ratio 
aptissima,  congruens  praecepto  augendae  ju¬ 
stificationis.  Nam  primae  justificationi  im¬ 
piorum  non  merces,  sed  indulgentia  con¬ 
gruit. 

Alterum  testimonium  habetur  apud  Apo¬ 
stolum  ad  Rom.  vi.  Sicut  exhibuistis  membra 
vestra  servire  immunditiae  et  iniquitati  ad  ini¬ 
quitatem ,  sic  exhibete  membra  vestra  servire 
justitiae  in  sanctificationem  (I).  Quo  loco  illud, 
in  sanctificationem ,  non  significat,  ad  acqui¬ 
rendam  primam  sanctitatem  :  nam  sanctos 
et  justos  alloquebatur  Paulus,  sed  adaugen¬ 
dam  sanctificationem.  Intelligi  autem  per 
sanctificationem,  justificationem,  et  per  san¬ 
ctitatem,  justitiam,  perspicuum  est  ex  an- 
tithesi.  Opponit  enim  sanctificationem  ini¬ 
quitati. 

Tertium  testimonium  est  ejusdem  Apostoli 
in  posteriore  ad  Corinthios  cap.  vii.  Has  ergo 
habentes  promissiones  charissimi,  emundemus 
nos  ab  omni  inquinamento  carnis  et  spiritus , 
perficientes  sanctificationem  in  timore  Domi¬ 
ni  (2).  Ubi  docet  Apostolus,  per  mentis  et 
corporis  puritatem  proficiendum  esse  quoti¬ 
die  ad  majorem  justitiam  et  sanctificatio¬ 
nem. 

Quartum  testimonium  II  ad  Corinth.  ix. 
Multiplicabit  semen,  et  augebit  incrementa 
frugum  justitia,  vestrae  13).  Docemur  his  ver¬ 
bis,  per  eleemosynas  liberaliter  pauperibus 
erogatas,  diminui  facultates,  sed  augeri  ju¬ 
stitiam.  Ubi  opportune  etiam  Paulus  allegat 
illud  Psalmi  exi.  Dispersit,  dedit  pauperibus, 
justitia  ejus  manet  in  saeculum  saeculi  (4) ;  pul¬ 
chre  enim  verbo,  «  dispersit  »,  opponitur 
verbum  contrarium,  «  manet  »,  quia  sicut 
divitiae  corporales  per  eleemosynam  dissi¬ 
pantur,  ita  justitia  spiritualis  per  eamdem 
eleemosynam  radicatur,  stabilitur,  et  crescit, 
ut  manere  possit  in  saeculum  saeculi. 

Quintum  testimonium  Joan.  xiv.  Qui  dili¬ 
git  me,  sei'monem  meum  servabit,  et  Pater 
meus  diligit  eum  (5).  Haec  nova  dilectio  post 


impleta  mandata,  quid  est,  nisi  dilectionis, 
ac  per  hoc  justitiae  augmentum,  quod  per 
observantiam  divinae  legis  acquiritur  ? 

Sextum  testimonium,  Apocal.  ult.  Qui  in 
sordibus  est,  sardescat  adhuc,  et  qui  justus 
est,  justificetur  adhuc  (6).  Certe  qui  magis 
sordescunt,  per  mala  opera,  et  nova  peccata 
sordescunt  :  igitur  et  qui  magis  justificantur, 
per  bona  opera,  et  novam  obedientiam  ju¬ 
stificantur. 

His  addi  possunt  duae  rationes  ex  iis,  quae 
in  capitibus  superioribus  probata  sunt.  Nam 
si  potest  justus  legem  divinam  implere,  ut 
supra  demonstratum  est,  potest  etiam  sine 
dubio  per  opera  justificari.  Neque  enim  ad¬ 
versarii  negant,  implenti  legem,  deberi  ju¬ 
stitiam  :  (i  Obedientia  legis  »  (inquit  Philip¬ 
pus  in  Apologia  Confess.  tit.  de  impletione 
legis)  «  esset  justitia,  si  legem  faceremus». 
Rursus,  si  potest  justus  opera  vere  bona  fa¬ 
cere,  quae  nullo  vitio  polluta  sint,  ut  supra 
ostendimus  :  potest  utique  justitiam  facere, 
et  multiplicando  opera  justa,  consequenter 
augere  justitiam.
← Chapter 18Chapter 20 →